Deprem Sonrası İlk Saatler
Sarsıntının bitmesi, bütün tehlikelerin sona erdiği anlamına gelmez.
Deprem sonrasında artçı sarsıntılar, hasarlı yapılar, yangın, gaz ve elektrik kaynaklı tehlikeler, ulaşım sorunları ve bilgi kirliliği gibi yeni riskler ortaya çıkabilir.
İlk saatlerde önceliğiniz; kendi güvenliğinizi korumak, tehlikeli alanlardan uzaklaşmak, toplanma alanına yönelmek ve resmî bilgileri takip etmek olmalıdır. AFAD da deprem sonrasında çevresel güvenlik kontrolü yapılmasını, binanın güvenli biçimde terk edilmesini ve afet çantasıyla toplanma alanına gidilmesini öneriyor.
Önce Kendinizi ve Çevrenizi Değerlendirin
İlk Hareketiniz Acele Etmek Değil, Tehlikeyi Fark Etmek Olsun
Sarsıntı sona erdiğinde birkaç saniye çevrenizi değerlendirin. Kendinizde yaralanma olup olmadığını kontrol edin ve yakın çevrenizde yardım gerektiren bir durum olup olmadığına bakın.
Cam kırıkları, devrilmiş eşyalar, hasarlı duvar veya tavan parçaları, duman, yangın, gaz kokusu, su sızıntısı veya elektrik tehlikesi bulunabilir.
Sarsıntı sona erdiğinde hareket edin; ancak çevresel riski görmeden hareket etmeyin.
Artçı Sarsıntılara Hazır Olun
Ana Depremden Sonra Yeni Sarsıntılar Olabilir
Artçı depremler ana depremden sonra meydana gelebilir ve zaman içinde seyrekleşse de özellikle zaten zarar görmüş yapılarda ek hasara neden olabilir.
Artçı Başlarsa
Bulunduğunuz yerde yeniden Çök–Kapan–Tutun uygulayın ve baş ile boynunuzu koruyun.
Hasarlı Yapılardan Uzak Durun
Hasarlı veya hasar gördüğünden şüphelendiğiniz yapılara yeniden girmeyin. Artçı sarsıntılar yapının mevcut hasarını ağırlaştırabilir.
Dışarıdaysanız
Bina cephelerinden, duvarlardan, camlardan, direklerden ve düşebilecek yapı elemanlarından uzak, mümkün olduğunca açık bir alanda kalın.
Artçı sarsıntı sırasında da ana deprem sırasında uyguladığınız güvenli davranışları uygulayın.
Gaz, Elektrik ve Yangın Riskleri
Deprem Sonrası İkincil Tehlikeleri Ciddiye Alın
Gaz Kokusu
Gaz kokusu alıyorsanız açık alev kullanmayın ve kıvılcım oluşturabilecek elektrik anahtarlarına dokunmayın. Güvenli biçimde yapabiliyorsanız gazı kesin, ortamdan uzaklaşın ve ilgili acil hizmetlere bilgi verin. AFAD da gaz kokusu durumunda ateş kullanılmaması ve binanın terk edilmesi yönünde uyarıyor.
Elektrik
Hasarlı kablolara, kopmuş enerji hatlarına veya suyla temas etmiş elektrik ekipmanlarına yaklaşmayın.
Yangın
Duman veya yangın belirtisi varsa binadan uzaklaşın ve güvenli konumdan 112’ye ihbarda bulunun.
Su ve Tesisat
Kırılmış borular, su baskını veya kanalizasyon hasarı zeminde kayma, elektrik ve hijyen riski oluşturabilir.
Bir tehlikeyi gidermeye çalışırken kendinizi yeni bir tehlikeye sokmayın.
Binadan Çıktıktan Sonra Geri Dönmeyin
Eşya İçin Risk Almayın
Tahliye ettikten sonra telefon, cüzdan, belge, evcil hayvan veya başka bir eşya için hasarlı binaya tekrar girmeye çalışmayın.
Özellikle yapıda görünür çatlak, kolon-kiriş hasarı, kısmi çökme, eğilme, kopmuş tesisat veya başka olağan dışı durumlar bulunuyorsa yapıdan uzak durun.
AFAD, artçıların hasarlı yapılarda ek zarara yol açabileceğini ve hasarlı binalara girilmemesi gerektiğini açıkça belirtiyor.
Eşyanın yerine yenisi konabilir; güvenliğin yerine konamaz.
Toplanma Alanına Yönelin
Toplanma Alanı, Geçici Barınma Alanı Değildir
Afet ve acil durum çantanızı kolayca erişebiliyorsanız yanınıza alın ve önceden belirlediğiniz toplanma alanına yönelin.
Araçla gitmek zorunda değilseniz yolları gereksiz yere kullanmayın. Cadde ve sokakların acil yardım araçları için açık kalması önemlidir.
Toplanma Alanına Vardığınızda
Bekleyin, Bilgi Alın, Çevreyi Gereksiz Hareketlilikle Zorlaştırmayın
Toplanma alanına ulaştığınızda aile planınızdaki kişilerin durumunu kontrol etmeye çalışın ve yetkili kurumların yönlendirmelerini takip edin.
Güvenli alanda kalın.
Yeni bir resmî yönlendirme olmadan riskli bölgelere geri dönmeyin.
Haberleşmeyi kısa tutun.
Ailenize durum mesajı gönderin ve gereksiz telefon görüşmelerinden kaçının.
Yetkili yönlendirmeleri takip edin.
Tahliye, ulaşım, barınma veya yeni risklerle ilgili duyuruları resmî kaynaklardan izleyin ve takip edin.
Resmî Bilgi ile Söylentiyi Ayırın
İlk Saatlerde Bilgi de Bir Güvenlik Konusudur
Deprem sonrasında sosyal medyada aynı anda çok sayıda doğru, eksik, eski veya yanlış bilgi dolaşıma girebilir.
Tahliye kararı, yeni deprem uyarıları, tsunami, hasarlı bölgeler, yol durumu, barınma ve yardım noktaları gibi kritik konularda mümkün olduğunca AFAD, Valilik, belediye, 112 ve diğer yetkili kurumların resmî açıklamalarını esas alın.
“Birinden duydum” ile “resmî olarak açıklandı” aynı şey değildir.
Deniz Kenarındaysanız
Tsunami Riskini Göz Ardı Etmeyin
Deniz kıyısındaysanız güçlü bir deprem sonrasında sahilden uzaklaşın ve mümkünse daha yüksek, güvenli alanlara yönelin. Resmî uyarıları takip edin.
Deniz seviyesinde olağan dışı çekilme veya yükselme görmeniz durumunda kıyıya yaklaşmayın.
Yardıma İhtiyacı Olanlara Destek Olun
Önce Güvenlik, Sonra Yardım
Yardım ederken kendi güvenliğinizi ve yardım ettiğiniz kişinin güvenliğini göz önünde bulundurun. Hasarlı binaya girmek, kontrolsüz enkaza yaklaşmak veya eğitim gerektiren müdahalelere girişmek yeni yaralanmalara neden olabilir.
Eve Ne Zaman Dönülmeli?
Binanızın “Ayakta Duruyor” Olması Güvenli Olduğu Anlamına Gelmez
Bir binanın dışarıdan ayakta görünmesi, deprem sonrası güvenli olduğu anlamına gelmez.
Görünür hasar bulunan veya güvenliğinden şüphe ettiğiniz bir yapıya yalnızca eşya almak veya kısa süreli kontrol yapmak amacıyla dönmeyin.
Yetkili kurumların bölgeye veya yapıya ilişkin güvenlik yönlendirmelerini takip edin ve artçı sarsıntı riskini dikkate alın. AFAD’ın temel yaklaşımı da hasarlı yapılardan uzak durulması yönünde.
İlk Saatler İçin Hızlı Hatırlatma
Kendi güvenliğinizi kontrol edin.
Artçılara karşı hazırlıklı olun.
Hasarlı yapılardan uzaklaşın.
Gaz, elektrik, yangın ve diğer ikincil risklere dikkat edin.
Afet çantanızla toplanma alanına yönelin.
Cadde ve yolları acil ekipler için açık bırakın.
Ailenize kısa durum mesajı gönderin.
Resmî bilgileri takip edin.
Desteğe ihtiyacı olanlara güvenli biçimde yardımcı olun.
Yetkili yönlendirme olmadan riskli yapılara dönmeyin.